Brezhoneg
An Huñvre Dihun
Romant
|
|

Un nebeud devezhioù ehan 'm eus
bet. Vad a raio! Hag hiziv 'rankin mont da gaout ar bredelfennour
c'hoazh. Ezhomm am eus komz gant unan bennak eus afer ar muntr,
gant unan bennak a c'heller fiziout ennañ, evit bezañ disammet eus
ma ranngalon.
Ne seblant ket an amzer bezañ re
domm. Gwelloc'h din lakaat ma mantell. Sellout a ran ouzh ar sal
a-raok mont kuit. Un iskis a daolenn on krog da livañ aze...
Goulenn a ran ouzhin ma-unan petra 'vo pa vo echu ganti. Petra am
eus c'hoant da dresañ? Forzh penaos, n'eo ket gwall sklaer ma
soñjoù em fenn er mareoù-mañ.
Yen an amzer. Pounner ma
c'hammedoù. Gwelloc'h din kerzhet evit aveliñ ma soñjoù. Er
c'harrdi 'mañ ar c'harr. C'hoazh. Aon da vont ma-unan gantañ.
Pebezh koniri... Setu kleier iliz Ploare o seniñ. Dek eur dija.
Avel a-benn 'zo e alez ar Faou. A-benn ar fin ez on degouezhet e ti
Antoine de la Roche-Marie, bredelfennour eus e vicher, evel m'hel
lavar ar blakenn gouevr a-zehou d'an nor-dal.
Amañ e vezan degemeret evel pa
vijen ur vignonez dezhañ abaoe pell. Kalzik gwenneien a lezan
gantañ ivez. A-hed ar bloavezhioù on deuet da anavezout e voazioù
dindan eñvor.
« Salud, Liza. Mont a ra? Deus tre, deus tre. Azez 'ta, 'vi ket
debret! »
« Ya, ya mont a ra, ha ganeoc'h? »
« N'eus buhez ebet hep kudennoù. Ha bevañ 'zo asantiñ da
gement-mañ. Ya, dudi ha poan. Mat, lavar din ar pezh a c'hoarvez
ganit, n'eus ket doare vat ganit »
Ne ouzan ket re penaos kregiñ.
Kement a draoù a zo c'hoarvezet din dindan ken nebeut amzer...
« Gouzout a rit em boa ur mignon... »
« Kilian e anv, 'gav din. »
« Ya. Mignon Mawaime. »
« An hini 'oa bet lazhet ar sizhun paseet? »
« Ya, met eñ en doa kejet ouzh an Ankou dec'h. »
E-keit m'edon o komz eo pignet an
dour em daoulagad.
« Hetoù a gengañv .... »
« Trugarez. »
« Un den marv bep sizhun. Un doare boaz e teu da vezañ, war a
seblant, ordinal... Unan bep sizhun. »
« E c'hellit c'hoarzhin... Gouzout a rit n'eo ket bet kavet muntrer
Mawaime c'hoazh. Setu ma oa deuet din da soñj mont da gaout Kilian,
kenkas e ouezfe un dra bennak... »
« Marteze e oa eñ al lazher? »
« N'em eus ket gellet goulenn outañ. Pa 'z on degouezhet em eus e
gavet astennet war al leur, yen, melen e groc'hen. Tost eo bet din
semplañ gant an heug... »
« Ha neuze? Penaos eo marvet? »
« En un doare spontus. Drailhet ha didroc'het a dammoù eo bet,
boureviet, jahinet evel gant un den diskiant e vije bet, pe gant
gwashañ diktatour ar bed. Tammoù kig a oa e pep lec'h, staget e
benn ouzh ar c'hrog-mantilli... Ur wech c'hoazh 'oa bet drailhet ma
buhez, ha bremañ em bo gwallhunvreoù da viken... »
« Amañ emaon evit ober dit disoñjal an traoù-se... Ma 'm eus soñj
mat 'poa lavaret din e veze, pe e oa bet feuls gant Mawaime, e
vignonez. Marteze eo bet lazhet gant unan bennak eus familh an
Indianez? »
« Iskis e vefe, n'he doa kar ebet amañ. »
« Ha ne oa ket roudoù, louc'hoù ispisial pe traoù iskis en ti, pa
'z out degouezhet? »
« Humm... Nann, nann... Ne gav ket din. Atav em eus gwelet ar
pezh-se renket mat, ha gant nebeutoc'h a liv ruz. »
Keit ha ma respontan dezhañ e kavan
disheñvel-tre e neuz hiziv, met ken strafuilhet on ma kavan
gwelloc'h lavarout an holl draoù 'zo war ma c'houstiañs, da dennañ
ur bec'h re bounner diwarnon. Sellout a ran tro-dro din. Bras
a-walc'h eo ar sal, karrezek, uhel al lein, livadurioù liesliv ouzh
ar mogerioù. War an daol-vurev, a-bep-seurt kreionoù, levrioù, hag
ur momeder ivez, evit teogiñ an dud, d'o lakaat da zispakañ aesoc'h
ar pezh 'zo e don o askre. Ur wech pe ziv en deus bet implijet
anezhañ dirazon met ne blij ket din seurt c'hoarielloù...
« Ha neuze Liza! Dihun 'ta! N'eo ket poent hunvreal, ti-kloz! Gant
petra emaout? »
« O soñjal en enseller Jañ-Loui Sanchez emaon. Penaos 'ta e
c'heller bezañ ken diseblant rak ar marv? »
« E vicher eo ha setu holl. Met komz din diwar e benn. Peseurt
doare den eo? »
« Buhezek-tre, leun a startijenn. Dedennet-tre eo gant e vicher
ivez, met kriz a-walc'h e seblant bezañ, daoust m'en deus neuz un
den a-feson. »
Ne santan mui ennon nerzh-spered da
respont dezhañ. N'eo ket seurt goulennoù emaon o c'hortoz. Kimiadiñ
a ran.
Goude bezañ kuitaet an ti bras e
tistroan d'ar gêr. An taol-mañ avat e pignan er c'harr-boutin.
Plijout a ra din sellet ouzh an dud a vez en-dro din. Ijinañ
buhezioù, emgavioù, trubuilhoù dezho. Dastum er straed danvez da
sevel romantoù, bandennoù-treset, taolennoù. Da bep hini e zoare.
Kant bro, kant giz...Peseurt micher he deus houmañ? Petra eo anv
hennezh? Unan droch sur a-walc'h. Ober goap a blij din ivez. Ar
gwellañ louzoù a-enep ar boan-spered, 'gav din. Ober goap, ya, ...
Hep henn diskouez koulskoude... Paotr brav eo ar bleiner-mañ. Memes
tra, un druez kaout ur fri evel e hini! Forzh penaos, gant ar
vicher a ra...
Emaon o chom e eil estaj ur savadur
gris ha kozh. Alies-mat ne'z a ket ar saverez en-dro setu ma vez
dav din mont gant ar skalieroù. Boas e teuer da vezañ.
N'eo ket Doue posubl! Sell,ma
amezegez, Tereza 'r Floc'h, o tont da'm c'haout. N'em eus ket
c'hoant chom da goll amzer gant ar follez-mañ!
« Aaaaa! Dimezell Keruhel! Pe'ra 'lavar? »
« Mat a-walc'h an traoù, ha ganeoc'h? »
« Mat-tre, trugarez. Dont 'reoc'h da evañ ur banne kafe ganin?
»
Morse n'he deus bet kinniget din
mont en he ranndi, ken ma 'z on souezhet, ha ne gredan ket nac'h.
Bihan eo he ranndi, met lous, un druez! Pevar pe pemp kazh a zo
aze, pebezh anevaled droch, evel leueoù war ur gourvezvank kozh ha
drailhet. Ne blij ket din ar c'hizhier. Ne reont nemet miaoual
a-hed an devezh.
« Deuit tre, deuit tre. Aze'et amen kost an daol ma vo graet deoc'h
ur plasig. Amen 'zo paperioù laou e pep lec'h. Karget 'vez ar voest
lizheroù ga'to, pe'ra raoc'h! »
« Plantañ a ran ane'o en tan kerkent ha tennet eus ar voest.
Trawalc'h a zrocherezh 'zo e-giz-se em zi. »
« O, fi 'voar, me 'blij din seller deus ar skeudennoù. Pa ve'er
kozh e' dav o'r 'n dra bennak. »
Ne c'hell ket paouez da sklakenniñ.
Dre natur eo d'am soñj, a-viskoazh eo bet hag e vo... Spontet on
gant he doareoù ivez. E-kichen ar c'hafe a zo o tommañ ez eus ur
voestad
« Ron-ron », o paouez bezañ boulc'het. Un tammig anezhañ 'zo laket
en ur volenn hag emañ bremañ Tereza o tañva anezhañ ... Rukunus ...
Spontus ... Euzhus ... An tamm gwastell 'zo war an daol 'zo gwall
iskis he liv hag he c'hwez. Marteze ez eo unan eus ur vro bell?
Nann, kouskoude.
« Gateau Breton ». Aaa, amañ ez eus un deiziad:
« A consommer de préférence avant: fin Mars 1995. A consommer
rapidement après ouverture ». Aet eo an hanter anezhañ dija (gant
ar c'hazh sur a-walc'h,...), setu e seblant bezañ mat da zebriñ...
Met, memes tra... E c'hwezek ha pevar-ugent emaomp!
Gris eo ar penn. En ur c'horn
anezhañ ez eus ur gwele, unan dammheñvel ouzh ar re 'vez kavet er
c'hazarnioù. N'ouzon ket penaos e c'hell un den bevañ en ur seurt
kraoù. Evidon-me avat, ne c'hellfen ket. Just e-tal din, war ur
ganastell goloet gant kelaouennoù leun a gaoc'h kelien, un nebeud
bleunioù gweñvet ha podoù gwer. Kaotigell... Sukr... Robert...
Robert!?! Petra eo an dra-se? Ur seurt ludu gris a zo e-barzh.
Marteze ez eo louzaouennoù 'zo 'barzh? Evit debriñ e c'hellfe
bezañ? Sur e tle bezañ kozh-Noe.
« Hañ, dedennet oc'h? Amen 'zo traoù brav, hañ? »
« A ya, ya. »
« Fi 'zo 'sellet deus ar ganastell. Ya, Robert. Ma gwaz a voa betek
un nebeud bloave'ioù 'zo. C'hoant 'm eus bet da zerc'hen un tañva
deus ma gwaz. Ur simbol, pe'ra, met uwe 'vit lakaat war ar
c'hig-rost. Ober 'ra ur blaz espar. »
« Ah... »
« Met n'e' ket tout. Dalc'het 'm eus e glopenn. Ya, gwir eo. Tud
'zo a gousk gant oursoù feur, me 'gousk gant penn ma gwaz. »
« Ya, gwir eo, derc'hel soñj atav... »
Paourkaezh plac'h, aet eo kuit gant
ar boñboñioù.
« Ya, amzer 'm befe da seller deus e glopenn, kar ne gouskan ket
gwall yac'h, fi 'voar. Ya, ya, mat, mat. Gout a-walc'h a rit,
plac'h, ur wech deuet an oad war gorre an dud e vez diaesoc'h kaout
ar c'housk. Ul labous-noz, dres 'gizdoc'h, merc'h, hmm? » Hag e
kinnig din ur pezh mousc'hoarzh dizant, he daoulagad krak o
wilc'hañ gwashoc'h eget a-raok c'hoazh.
« Ya, ya, e-giz-se 'mañ. Yet ket da grediñ on fri-furch, merc'h,
met pe'ra 'oac'h aet d'ober e-kreiz an noz un daou zevezh bennak
'zo, hmm? Ur pitaod bennak? » Ha setu dirollet Tereza, re bar he
c'hoarzh da bufadennoù un naer, ha glaour o strinkañ a-gleiz hag
a-zehou war toal an daol dirazi. Ha n'em eus tamm soñj ebet bezañ
bet er-maez div nozvezh 'zo. Ouzhpenn dezhi bezañ pounnerglev eo
luch ivez ar paourkaezh maouez..
« Ya, ya », emezon, da sioulaat dezhi un tamm.
« Aaa... Dont ra din soñj. Ur beg-e-dog zo bet amen er mintin-mañ o
klask penn deusoutoc'h. Kalz traoù 'n'eus goulennet diwar ho penn
ken na oan ket 'vit respont e holl c'houlennoù. An dra-'e zo drol,
hañ? 'Maoc'h ket mat gant ar boliserien? »
« Nann, nann. Petra en deus goulennet ganeoc'h? »
A-greiz-holl he deus an hini gozh
broudet an enkrez ennon. Goude an heug rak he doareoù ha rak he
gwaz - paourkaezh den! -, setu perak he deus ma fedet amañ. Petra a
glask ober Sanchez, o tont da welet gwrac'hed kozh? Klask gouzout
pere eo ma boazioù, marteze, daoust hag unan da blantañ reuz on, pe
daoust ha kalz e komzan? Evelato, emichañs n' eo ket bet ar
sodez-mañ o kontañ re a sotonioù.
« Ma, deu't voa 'vit goul' penaos oac'h, hag-eñ oac'h ur plac'h
trankil pe ur vamm-ar-vordell bennak. Me 'm eus ket kredet lavar't
kalz traoù. N'e' ket bemdez 'vez gwel't seurt termajioù em zi hag
ouzhpenn a nie-int gallet lavar't traoù diwar-benn stad ma ranndi.
'Wechoù 'vez torrioù-revr, f'oar! Setu on chomet da gaozeal gantañ
war ar pondalez. Ar re-'e 'zo tud da gaout reuz, 'giz ma lavere ma
Robert. Met lavar't din 'tañ. Pe'ra a peus graet 'vit kaout seurt
reuzioù war ho kein? Ar re-'e zo melloù amerdourien, hañ! »
Goulenn a ran ouzhin ma-unan hag
harpañ da gomz a c'hello ober un deiz bennak... Ne vez den ebet
ganti e-pad an deiz -eürusamant evitañ- nemet pa zeu unan e c'hell
chom eurvezhioù amañ! Iskis eo koulskoude ne vefe ket chomet da
zrailhañ komzoù gant Jañ-Loui! Koulskoude e vez ingal ar
fri-ranell-se o spiañ an dud e-pad eurvezhioù, n' he deus tra all
ebet gwelloc'h d'ober, pe marteze e ra traoù n'int ket gwall
sklaer. Ha gant ar pezh 'm eus gwelet amañ...
« Nann, n'int ket tud fall. Abalamour d'ur wall afer eo, un dra
spontus a zo c'hoarvezet ganin. »
« Hañ ya?... O gast, ar c'hafe zo 'virviñ! »
Ar paourkaezh maouez ne seblant ket
bezañ asur-tre gant he daouarn. O yeyei... Ale... An hanter war an
douar... Forzh penaos ne cheñch ket kalz tra.
« Cheeee.....!!!!! »
Pebezh hini... Sevel a ran kenkas
ez afe da skuilhañ tout ar c'hafe warnon. Met nann! O burzhud! Pep
tra a ya er skudell!
« Sukr a po? »
« 'M bo ket, trugarez » (aon 'm eus gwelet e pe stad emañ ar
sukr).
« Ya, neuze e oan o lâret... Ha, setu. Marvet, pe pa lavarin mat,
drouklazhet eo bet ma daou vignon gwellañ en ur sizhun. »
« ( ... ) »
« Kavout a rae d'an archerien e oa bet graet he stal da'm mignonez
gant he faotr. Padal e oa bet kavet marv-yen, lazhet dec'h... »
(Diaes eo din komz. )
« Ne c'hell ket bezañ un emlazh peogwir e oa dichafrantet euzhus,
didroc'het a dammoù...! »
« Ooooh! Malevurus! An dra 'e 'zo spontus! Fi 'dle bezañ kalonek
'vit gouzañv an dra-'e! 'Peus ket c'hoant da gaout ur banne grog da
daoler en ho kafe? »
« Nann, mat eo. Kriz eo ma flanedenn memes tra. »
« Met perak e vez an archerien war ho lerc'h? Kaouet a ra de'o oc'h
kiriek? »
« Marteze o deus kavet traoù din du-se. N'eo ket souezh ivez, en o
zi e vezen reoliek, dre ma oant ma gwellañ mignoned. Met,
trugarez... N'emaon ket o vont da chom d'ho tirenkañ amañ. »
« O, met ne rit ket! Ar c'hontrol! »
« Ezhomm 'm eus d'en em soñjal, da vezañ un tamm ma-unan bremañ.
»
Vad en deus graet din komz. Ganti
ha gant ar bredelfennour. Met en ur guitaat he ranndi e teu an aon
en-dro. Daoust ha n'eo ket bet ar vuntrerien o tispenn ma roudoù
betek amañ. Daoust ha n'eo ket me an hini 'vo lazhet kentañ tro?
Sellet a ran ouzh ar skalieroù... Pignat a ran ganto.
|